جای خالی موزه هنرهای اسلامی در اصفهان/استاد فضائلی از راه مکتب‌داری خانواده را اداره می‌کرد

به گزارش خبرگزاری تسنیم از اصفهان، مراسم رونمایی کتاب “آیینه‌دار خط” استاد مرحوم فضائلی، با حضور خانواده این استاد مرحوم و بسیاری از شاگردان وی برگزار شد. کرمعلی شیرازی یکی از شاگردان استاد است که به بهانه برگزاری این مراسم از سوی سازمان فرهنگی تفریحی شهرداری اصفهان، به مروری بر زندگی شخصی و هنری ایشان پرداخت.

استاد حبیب‌اله فضائلی زندگی پر فراز و نشیبی داشت اما با تلاش و توکل به خدا توانست موفقیت‌هایی کسب کنند، خانواده آنها به سبب حضور چهار روحانی، در سمیرم ۹۵ سال پیش به خانواده آخوند معروف بودند، استاد فضائلی در ۱۲ اردیبهشت سال ۱۳۰۱ در سمیرم به دنیا آمد و زیر نظر پدر به فراگیری خط پرداخت اما در سن ۱۲ سالگی از نعمت داشتن پدر محروم شد، پس از فوت پدر، تکفل عائله پدر که مادر، مادربزرگ، خواهر و سه برادر کوچکتر بود بر عهده وی قرار گرفت، از طریق آشنایی با کار پدر که چند سالی با او همکاری کرده بود، از راه مکتب‌داری و نویسندگی هزینه زندگی همه آنها را تا ۱۲ سال بعد از فوت پدر تامین کرد، با این حال، گفته پدر برای تحصیل در اصفهان و عشق و علاقه‌اش به این هدف، از یادش نمی‌رفت اما به خاطر خانواده حاضر نبود به آرزویش جامه عمل بپوشاند.

در ادامه گفت‌وگوی تسنیم را با استاد کرمعلی شیرازی شاگرد استاد فضائلی می‌خوانید.

تسنیم:چه عاملی سبب شد تا استاد به اصفهان بیاید؟

کرمعلی شیرازی: در سال ۱۳۲۱ شمسی بر اثر آشوب جنگ جهانی دوم و جنگ طوایفی و غارت اموال مردم سمیرم و بعد از تحمل چهار سال رنج و سختی، به تصمیم خود و وصیت پدر برای تحصیل به اصفهان آمد و در مدرسه درب‌کوشک اصفهان حجره‌ای گرفت و مشغول درس شد و در محضر استاد خلیلی به آموزش خط نستعلیق مشغول شد، به توصیه مرحوم خلیلی، آموزش در مدارس اصفهان را آغاز کرد و علاوه بر تحصیل کار هم می‌کرد  و تا دیپلم در رشته ادبیات ادامه تحصیل داد.

سپس در دانشگاه اصفهان در رشته ادبیات قبول شده و تا لیسانس ادامه داد، ۸ سال از محضر استادانی چون حاج آقا فخر کلباسی، خوانساری، مقدس، ادیب، سید حسن مدرس و شیخ صدیقین زند کرمانی در علوم صرف و نحو منطق و اصول و کلام و فقه وتفسیر بهره برد و در ضمن تحصیلات در هر فرصتی از مشق و تمرین خط و دقت نظر بر لوحه‌های کاشی‌کاری و کتیبه‌های باستان بهره می‌برد.

تسنیم: با توجه به داشتن لیسانس ادبیات و مهارت در خوشنویسی، استاد کدامیک را بر دیگری ترجیح دادند و به عنوان شغل برگزیدند؟

کرمعلی شیرازی: استاد با انجام هر دو کار به امرار معاش پرداخت، در مدارس اصفهان به عنوان معلم ادبیات و معلم خوشنویسی مشغول کار شد و همچنین با افتتاح انجمن خوشنویسان اصفهان، اقدام به آموزش انواع خط به شاگردان ‌کرد، این تعلیم بر اساس مقتضای سن دانش‌آموزان شکل می‌گرفت، روی تخته سیاه مطلبی را می‌نوشت و از دانش‌آموزان می‌خواست از آن سرمشق بگیرند.

تسنیم: آیا روش تدریس خوشنویسی استاد در مدرسه و کلاس‌های خوشنویسی یکسان بود؟

کرمعلی شیرازی: خیر، تعلیمی که استاد در کلاس‌های خوشنویسی می‌داد، متفاوت بود، آن زمان هنرجو زمانی که مشق می‌کرد و فکر می‌کرد که به زیبایی خط استاد نمی‌رسید، فکر می‌کرد ایراد از کاغذ و یا قلم است، یکی از روش‌های خاص استاد این بود که در کلاس، قلم خود شاگرد را می‌تراشید و با جوهر و کاغذی که شاگرد به کلاس آورده بود می‌نوشت، این کار سبب می‌شد اعتماد به نفس به شاگردان دست بدهد و اگر شاگرد استعدادی داشت می‌توانست به سرعت پیشرفت کند.

تسنیم: آیا برای همه شاگردان، به یک صورت سرمشق می‌دادند؟

کرمعلی شیرازی: خیر، این سرمشق‌ها از لحاظ مطلب و مضمون به خاطر اشراف استاد به  آیات قرآن، احادیث و روایات و ادبیات و همچنین نسبت به اقتضای کلاس و سن و سال شاگردان و آموزش نوع خط متفاوت بود، کلاس استاد از تنوع سنی برخوردار بود از یک نوجوان گرفته تا اشخاص میان‌سال و سالمند در کلاس حضور داشتند، با توجه به مقتیات سنی آنها متن و مطلبی را به عنوان سر مشق می‌داد.

تسنیم: منظورتان از آموزش انواع خط چیست؟

کرمعلی شیرازی: استاد چندین نوع خط تعلیم می‌داد، ثلث، نسخ، نستعلیق، شکسته و… تنها استادی که در ایران که توانایی آموزش یک مجموعه خط را داشته باشد و بر بیش از ۱۴ نوع متبحر باشد، فقط استاد حبیب‌اله فضائلی است.

تسنیم: آموزش در زمان قدیم چه تفاوتی با امروز دارد؟

کرمعلی شیرازی: امروزه تحقیق بسیار آسان است، با یک جستجوی ساده در اینترنت می‌توانید اطلاعات زیادی به دست آورید، به عنوان مثال از تصویر بزرگ‌ترین کتابخانه‌های جهان می‌توانید دیدن کنید، متن ترجمه داشته باشید اما در سال ۵۲ که کتاب اطلس خط استاد چاپ شد، بیش از ۲۰سال قبل از آن برای هر کدام از قطعات کتاب زحمت کشید، کتاب اطلس خط به قدری در خوشنویسی اهمیت دارد که بدون اغراق می‌گویم اگر خوشنویسی معاصر را بر دو پایه استوار بدانیم یک پایه آن انجمن خوشنویسان ایران با تمام شعباتش و پایه دیگر آن را کتاب اطلس خط را شامل می‌شود، این موضوع را به عنوان یک خوشنویس و کسی که از این کتاب تاثیر گرفته، می‌گویم.

تسنیم: از دیگر ویژگی‌های استاد بگویید.

کرمعلی شیرازی: استاد فضائلی مجموعه‌ای از فضائل بود، شاعر، ادیب، خط شناس و خوشنویس و در نوشتن بیش از ۱۴ نوع خط نیز مهارت کامل داشت. در کارشناسی خطوط قدیم نیز از زمره کارشناسان خبره محسوب می‌شد، گرچه ملبس به جامه روحانیت بودند، اما تا آنجا که اطلاع دارم یک ریال از این لباس، پولی به خانه نبردند، فقط از راه معلمی، دبیری و خوشنویسی امرار معاش می‌کرد، یکی دیگر از مهم‌ترین ویژگی استاد، نظم و خوش قولی با مشتری بود، چون معمولا در سفارشات هنری هر چقدر آدم بخواهد خوش قول باشد باز هم ناخواسته، بدقولی پیش می‌آید، ولی استاد حتی یک بار هم بد قولی نکردند و سر وقت با بهترین کیفیت ممکن خوشنویسی آثار پذیرفته شده را انجام می‌داد.

تسنیم: کیفیت آثار استاد چگونه بود؟

کرمعلی شیرازی: کیفیت آثار استاد به قدری زیاد است که نیاز به یک تحقیق جداگانه دارد، چون اصفهان مرکز کاشی‌سازی، مینا کاری و قلمزنی و دیگر صنایع دستی بود و همه به خط نیاز داشتند و تنها کسی که می‌توانست یکجا برای همه کار کند، استاد فضائلی بود، به خاطر اشرافی که بر انواع و اقسام خطوط اسلامی و نوشتن خطوط بسیار ریز، بسیار درشت و هم ترکیب بندی‌های بی بدیل داشتند، در هر امام‌زاده‌ای در اصفهان بروید اگر اثری از خط باشد، کل یا بخشی از آن متعلق به استاد فضائلی است.

همچنین اکثر ضریح‌هایی که در عراق و شهرهای مذهبی ما وجود دارد به خاطر بخشی که با مینا کار می‌کنند، کار هر خوشنویسی نمی‌تواند باشد، هر خوشنویسی روی کاغذ نمی‌نویسد و باید روی صفحه فلزی لعاب‌دار رنگ مخصوص مینا اندود شود و سپس خوشنویس بدون مرکب، با قلم رنگ را بر می‌دارد و چون اکثر این کار روی صفحه مسطح نیست و دوار است، هر خوشنویسی توان انجام چنین کارهایی را ندارد و خود این کار یک سبک و سیاقی دارد که بسیاری از هنرهایی که در اصفهان است تحت تاثیر نوع نگاه استاد فضائلی است، چه در انجمن خوشنویسان اصفهان و چه در تهران حضور مستمر داشت.

تسنیم: و سخن آخر…

کرمعلی شیرازی: چیزی که امروز از استاد باقی مانده، آثاری است که به صورت کتیبه در سراسر کشور، بناهای مذهبی و عمومی یا به صورت قطعات پراکنده در منازل اشخاص است اما بخشی که در اختیار خانواده است باید فکری برایش کرد چون  مهم‌ترین میراث فرهنگی ماست، در واقع به مملکت تعلق دارد هر چند مالک اصلی خانواده مرحوم است، من از جناب شهردار تقاضا می‌کنم بزرگ‌ترین موزه‌های ایران در اصفهان باشد و بعد تهران، چون اصفهان هم مرکز فرهنگی و هنری است و هم صنایع دستی و گردشگری، ما باید برای نسل آینده چیزی را یادگار بگذاریم، آثار استاد یکی از این آثار مهم است چرا که این استاد بزرگوار جایگزینی ندارد و ما باید به آنها دسترسی داشته باشیم.

با تاسیس چنین موزه هایی همه آثار را در یک جا گردآوری کنیم، در همه کشورها و اخیرا در کشورهای اسلامی موزه‌ای با نام موزه هنرهای اسلامی وجود دارد، با توجه به اینکه اصفهان مرکز هنر و فرهنگ ایران است ما هرچقدر از این موزه‌ها بسازیم باز جا دارد، در قطر و مالزی موزه هنرهای اسلامی ساخته شده که هزینه زیادی برای ساختمان آن و برای خرید آثار آن شد، طوری که خرید آثار برای موزه دوحه، قیمت آثار هنری را تا ۲ برابر افزایش داد، جای چنین موزه‌هایی در اصفهان خالیست.

انتهای پیام/

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *